صالح عضيمة (مترجم: سيد حسين سيدى)
270
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى)
جامعهء بشرى و قوى ساختن بنيان آن است . يا بنا به تعبير علّامه طباطبايى : « هرگونه كه باشد ، رحم از قوىترين اسباب پيوند طبيعى بين افراد خاندان و بيشترين و قوىترين آمادگى را دارد ؛ لذا آنچه موجب نيكى در بين ارحام مىشود قوىتر و شديدتر از آن است كه بين بيگانگان مىشود ، و همچنين بدى در مورد خويشاوندان تأثير گذارتر از آن در مورد بيگانگان است . » نمىتوان از اين سخن غافل ماند كه صلهء ارحام تنها به امور دنيا محدود نمىشود - مثل كمك كردن و رفع نيازها و احترام و دوستى - بلكه به ساختن اخلاق و گسترش آفاق علم ، و شناخت و فراهم ساختن اسباب دين و ايمان هم كشيده مىشود . اهميّت آن اين است كه اشاره كنيم وجود ايمان و از بين بردن آن ، عنصر مهمّى را در تقويت پيوندهاى خويشاوندى و رعايت و اهمال آن وارد مىسازد ؛ پس در كفر ، دوستى و با ايمان ، دشمنى معنا ندارد . بسيارى از آيات اين معنا را آشكار كردهاند ، مثل : لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ « 1 » . همچنين است داستان ابراهيم ( ع ) با پدرش و نوح ( ع ) با پسرش . شاعر به استعاره چنين گفته است : كانت مودّة سلمان لهم رحما * و لم يكن بين نوح و ابنه رحم « 2 » كه اشاره دارد به اين كه ايمان آن صحابى بزرگ ، سلمان فارسى - رضوان اللّه عليه - و پاك سرشتىاش ، از لابهلاى سخن حضرت ( ص ) بوده است كه فرمود : « سلمان از ما اهل بيت است . » و بى ايمانى پسر نوح ، مانع پيوستگى او و باعث جدايىاش از پدرش : يا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ « 3 » . وقتى مؤمنان به سرشتى واحد منسوب باشند و به اصلى واحد - يعنى ايمان يا نور - بازگردند ، پس أرحامى بين آنها ، جز اين اصل نورانى ، وجود ندارد ؛ هر چند كه زمان بر آنان
--> ( 1 ) - مجادله ( 58 ) آيهء 22 : قومى را نيابى كه به خدا و روز بازپسين ايمان داشته باشند [ و ] كسانى را كه با خدا و رسولش مخالفت كردهاند - هر چند پدرانشان يا پسرانشان يا برادرانشان يا عشيرهء آنان باشند - دوست بدارند . ( 2 ) - دوستى سلمان با آنها ( اهل بيت ) خويشاوندى است ، ولى بين نوح و پسرش خويشاوندى نبود . ( 3 ) - هود ( 11 ) آيهء 46 : اى نوح ! او در حقيقت از كسان تو نيست ؛ او [ داراى ] كردارى ناشايسته است .